Ümumi ərazi, [kv.km] 1546.00
Əhalinin ümumi sayı 89638
Kəndlərin sayı 57
Qəsəbələrin sayı 3

Baş Qafqaz silsiləsinin cənub-şərq ətəklərində, respublika paytaxtından 118 kilometr məsafədə yerləşən Şamaxı Azərbaycanın ən qədim tarixə malik şəhərlərindən biridir. Təbii ki, bu fikri təsdiqləyən bir çox tarixi mənbə və qaynaqlar çoxdan mövcuddur. İlk dəfə adı yunan coğrafiyaşünası Ptolomeyin əsərində "Samaxeya" və "Kemaxeya" kimi çəkilən Şamaxı haqqında bir çox antik dövr ərəb, fars, türk, rus və orta əsr Avropa müəlliyləri geniş məlumatlər vermişlər. Şamaxının şəhər kimi formalaşmasının 2200 ildən artıq tarixi mövcuddur. Bu haqqda antik yunan,ərəb və fars mənbələrdə söhbət açılmışdır.
531-ci ildən 1538-ci ilə kimi Şamaxı Şirvanşahlar dövlətinin paytaxtı olmuş,bu dövlət İbrahimin hakimiyyəti dövründə (1382-1417) yüksək inkişaf dövrü keçirmişdir.
1805-ci ilin sonunda ciddi müqavimət göstərilməsinə baxmayaraq, Şamaxı xanlığı Rusiyanın tərkibinə daxil edilmişdir.
1859-ci ilin may ayında Şamaxıda baş verən dəhşətli zəlzələ nəticəsində şəhər tamamilə dağılmış və quberniya mərkəzi Bakı şəhərinə köçürülmüşdür. Axrıncı dağıdıcı zəlzələ 1902-ci ilin yanvar ayında baş vermişdir.
1905-1918-ci illər ərzində erməni silahlı birləşmələrinin Şamaxıya basqını nəticəsində rayonda minlərlə yerli əhali vəhşicəsinə qətlə yetirilmişdir.
Şamaxı uzun illər ərəb xilafətinə tabe olan bir ərazi olmuşdur. Bu xilafət zəifləkdikdən sonra Şamaxıda feodal dövləti, yəni Şirvanşahlar dövləti yaranmışdır. Azərbaycanın dövlətçilik tarixində mühüm yer tutan Şirvanşahlar dövləti təxminən 1531-ci ildən 1538-ci ilə kimi mövcud olmuşdur. Şirvanşahlar dövlətinin çiçəklənməsi I Şah İbrahimin dövründə təsadüf edir. Bu dövrü əhatə edən 1382-1417-ci illərdə Şamaxı həm iqtisadi, həm də mədəni cəhətdən sürətlə inkişaf etmiş və bir sıra xarici ölkələrlə böyük ticarət əlaqələri qurmuşdur.
Şirvanşahlar dövləti süqut etdikdən sonra isə bu ərazi bəylərbəyi üsulidarəsi ilə idarə edilmişdir. Buna baxmayaraq Şamaxı yenidən ayağa qalxmış, öz iqtisadiyyatını və mədəniyyətini inkişaf etdirmişdir. Qərbi, şərqi və cənubu birləşdirən bir mərkəz olan Şamaxıda rus tacirlərinin öldürülməsi nəticəsində İran-Rus müharibəsi başlandı. Böyük Pyotr Şamaxı üzərinə yeridi və onu əsl xarabazara çevirdi. XVIII əsrin ortalarında xanlığa çevrilən Şamaxı on doqquzuncu yüzilliyin əvvəllərində Rusiyanın tərkibinə daxil olmuşdur. Bundan sonra Şamaxı qəza və quberniya mərkəzinə çevrilmişdir.
Şamaxı ta qədimdən dünyanın diqqətini cəlb etmişdir. Belə ki, burada dünyanın ən məşhur səyyah və yazıçıları olmuş və öz təəssüratlarını qələmə almışlar. Məsələn, səyyahlardan alman Adam Oleari və türk Övliya Çələbinin verdiyi məlumatlara görə 1643-1650-ci illərdə Şamaxıda 70 məscid, 44 karvansara, 40 mədrəsə, 7 hamam, onlarla meydan və bazar mövcud olmuşdur. Böyük fransız yazıçısı Aleksandr Düma 1858-ci ildə Şamaxıda olarkən demişdir: "Parisdən çox-çox uzaqlarda - Şamaxıda Monteronun, Caffanın, Fontelblonun çəkdikləri portlerləri, fransızca danışan adamlar gördüm. Bütün bünlar adama qeyri-adi təsir bağışlayırdı".
1920-ci ildə Azərbaycan rus bolşevikləri tərəfindən işğal edildikdən sonra Şamaxı on il yenə də quberniya mərkəzi olmuşdur. Keçən əsrin 30-cu illərindən sonra Şamaxı rayon kimi fəaliyyət göstərmişdir. Lakin Şamaxının bir rayon kimi fəaliyyətinin əsl intibah dövrü 1970-1980-ci illərə təsadüf edir. Şübhəsiz ki, bu, müstəqil Azərbaycan Respublikasının yaradıçısı və qurucusu Heydər Əliyev tərəfindən Şamaxıya göstərilən böyük diqqət və qayğı ilə bağlı olmuşdur. 1978-ci il yanvarın 21-də Azərbaycan Respublikası başçısının şəxsi tapşırığı və göstərişi ilə "Şamaxı rayonunun iqtisadiyyatını və mədəniyyətini daha da inkişaf etdirmək tədbirləri haqqında" mühüm qərar qəbul edilmişdir. Əslində müasir Şamaxı məhz bu qərardan sonra yenidən tikilib qurulmuş, onun infrastrukturu möhkəmlənmiş, iqtisadi və mədəni inkişafı təmin edilmişdir.